مجلس ششم و اولويتهايي كه فراموش شد
اگر چه مكانيسمي قانوني به منظور ارزيابي عملكرد مجلس و نمايندگان مردم در قانون پيش بيني نشده است اما راهكارهايي در اين راستا وجود دارد تا بتوان كارنامه يك دوره معين از خانه ملت و نمايندگان مجلس را مورد بررسي قرار داد. برخي از اين راهها عبارتند از:
1-ميزان اقبال مجدد مردم در انتخابات دورههاي بعدي.
2- بررسي تطبيقي و مقايسهاي عملكرد دورهها با يكديگر.
3- ارزيابي گفتمان حاكم بر مجلس در طول يك دوره خاص.
4- بررسي مواضع كلي مجلس در قالب بيانيهها، نامهها و نطقهاي پيش از دستور.
5- ارزيابي عملكرد كلي مجلس در راستاي مطالبات مردم و نيازهاي كشور.
6- پايبندي مجلس به اولويتهايي كه توسط رهبر معظم انقلاب به عنوان عاليترين مقام كشور، هماهنگ ميان قوا و مشروعيت بخش عملكرد نهادهاي كشور.
7- بررسي عملكرد و فعاليت نمايندگان براساس متغيرهايي نظير؛ ميزان حضور غياب و تأخير، تعداد نطقهاي پيش از دستور، تعداد طرحهاي ارائه شده، مواضع سياسي اعلامي و... ارزيابي عملكرد مجلس ششم براساس راهكارهاي فوق در اين مقال و مجال اندك ميسر نيست اگر چه در يك نگاه اجمالي به آمارهاي موجود ميتوان قضاوت كلي و نسبي از آن را بدست داد.
به عنوان نمونه گرايش نطقهاي پيش از دستور مجلس ششم نشان ميدهد كه از تعداد بيش از يك ميليون و صد و سي هزار كلمه نطق پيش از دستور، بيش از چهارصد و بيست هزار كلمه يعني حدود 40 درصد آن با گرايش سياسي ايراد شده در حالي كه اين رقم در خصوص مسائل اقتصادي حدود 28 درصد و در مورد مسائل فرهنگي كمتر از 5/1 درصد است.
گفتني است تعداد 15 نفر از نمايندگان اين دوره حتي يك كلمه هم نطق نكردهاند در حالي كه ركورد اين رقم بيش از هفده هزار كلمه ميباشد.
در خصوص ميزان پيشنهادهاي نمايندگان در طرحها و لوايح از مجموع 296 نفر نماينده، 135 نفر در طول حضور چهار ساله خود حتي يك پيشنهاد هم نداشته و تعداد زيادي تنها به ارائه يك پيشنهاد اكتفا كردهاند. اين در حاليست كه برخي نمايندگان جناح اقليت بيش از صد مورد و حتي در مورد يك نماينده اين رقم به 297 پيشنهاد رسيده است.(1)
در زمينه حضور و غياب نمايندگان اين دوره نيز تعداد 18 نفر بيش از 20 روز غيبت و حتي اين رقم در مورد برخي به بيش از 50 روز غيبت ميرسد و ركورد تأخير 12463 دقيقه ميباشد.
با اين وجود، معيار ارزيابي اين دوره از مجلس در نوشتار حاضر، اولويتهاي تعيين شده توسط رهبر معظم انقلاب به جهت اهميت و وثوق آن است.
بويژه آنكه با انجام انتخابات مجلس هفتم و عدم اقبال عمومي به نمايندگان گروههاي دوم خردادي، ديدگاههاي معظم له مورد تأييد قرار گرفت و حتي اگر هدف نمايندگان مجلس ششم، تنها كسب آراء لازم جهت ورود مجدد به مجلس نيز ميبود، بايد به اولويتهاي مقام معظم رهبري عمل مينمودند لذا هم با اقبال عمومي مردم مواجه نشدند و هم موفق به ثبت نمره خوبي در كارنامه خويش از سوي رهبر معظم انقلاب نگرديدند. چنانچه معظم له در ديدار با نمايندگان مجلس هفتم، خاطره تلخ آن دوره را گوشزد فرموده و يادآور شدند: «شرايطي كه قبل از پديد آمدن اين مجلس به وسيله بعضي اشخاص كه از روي غفلت، كارهايي انجام ميدادند به وجود آمده بود. رفتن به سمت تحريم انتخابات، رفتن به سمت استعفاي نمايندگان، اعتصاب در مجلس، چيزهاي بد و عجيبي بود و صداي عمومي مجلس، با خيلي از مباني و اصول نظام مغايرت داشت».( [1])
اولويتهايي كه تعيين شد
انتخابات مجلس ششم در 29 بهمن 78 با حضور 27 ميليون نفر در پاي صندوقهاي رأي برگزار گرديد و گروههاي همسو با دولت وقت با شعار توسعه سياسي اكثريت كرسيهاي مجلس را به بدست آوردند. تحرك رسانههاي افراطي در جهت همسويي با تبليغات دشمن كه سعي در ارائه چهرهاي معارض از مجلس با نظام داشتند، سبب شد تا رهبر معظم انقلاب در نخستين پيام خود به مناسبت افتتاح مجلس ششم، نسبت به رويكرد اين مجلس هشدارهاي لازم را ارائه نموده و اولويتهاي كاري آن را مشخص فرمودند:
الف)مجلس بايد مظهر وفاق ملي باشد نه منشأ اختلاف و دو دستگي.
ب) نمايندگان بايد در خدمت انقلاب، نظام و راه امام باشند نه خواست دشمنان، مخالفان، و منتقدان.
ج) مصالح كشور و مشكلات مردم بايد دستور كار مجلس باشد نه منافع حزبي و شخصي. مقام معظم رهبري در همين پيام بر رسيدگي به مطالبات مردمي و حل مشكلات اقتصادي جامعه تأكيد فرموده و با عنايت تلاش افراطيون گروههاي دوم خردادي جهت انحراف مجلس از مسير واقعي خود تصريح كردند:
«آنچه مردم را خرسند و خشنود ميسازد، مشاهده اهتمام و جديت نمايندگان و لمس كردن آثار محسوس آن است».( [2])
معظم له به مسأله اشتغال، مسأله ارزش پول ملي، مسأله امنيت، مسأله گراني به عنوان اولويتها و فوريتهاي كشور اشاره نموده و تأكيد فرمودند: خطاي بزرگ آن است كه ... خواستههاي جناحي، حزبي و شخصي به جاي مصالح ملي بنشيند».( [3])
همچنین در نخستين ديداري كه نمايندگان مجلس ششم با رهبر معظم انقلاب داشتند ايشان بار ديگر به موضوع معيشت مردم تأكيد كردند و با اشاره به مباحث انحرافي در خصوص«كرامت انساني» فرمودند: «امروز در بعضي از گفتهها و اظهارات راجع به شأن و شخصيت و شرف و كرامت انسان در جامعه حرف زده ميشود اما كدام نقض كرامت و انساني بالاتر از اينكه انساني، رئيس عائلهاي، پدر خانوادهاي در جامعهاي كه در آن همه چيز هست نتواند اوليات زندگي فرزندان خود را تأمين بكند؟ صبح تا شب كار كند، آخرش به من يا به شما يا به آن مسئول ديگر نامه بنويسد كه من دو ماه است به خانهام گوشت نبردهام».
اما اينكه مجلس ششم تا چه حد به اولويتهاي سه گانه: 1-ايجاد آرامش و وفاق ملي نه تفرقه افكني و گسترش اختلاف. 2- وفاداري به راه امام(ره)، 3- پرداختن به مشكلات مردم نه مسايل سياسي و جناحي، پاي بند بوده و توانست نمره قبولي در كارنامه خود ثبت كند، كافيست به ارزيابي كارنامه اين مجلس از نگاه نمايندگان دوم خردادي و اعضاي فراكسيونها مختلف آن كه خود را اصلاح طلب معرفي مينمايند، مراجعه كنيم.
مجلس ششم از نگاه دوم خرداديها
¯ رئيس مجلس ششم، مهدي كروبي:
«امروز جامعه با مشكلات زيادي همچون كمبود سرمايهگذاري، عدم اشتغال و بيكاري، كمبود دارو و درمان، مسكن و مشكلات ازدواج جوانان كه اين قدر از آنان دم ميزنيم، روبروست.
چون فضاي بعد از دوم خرداد 76 به گونهاي شكل گرفته كه بيشتر جناحي است، ممكن است ما در پرداختن به مسايل اصلي كاملاً موفق نبوديم و در كارنامه مجلس ششم تا اين جا، موضوعهايي سياسي و مطبوعاتي بيشتر به چشم ميخورد».( [4])
¯ نايب رئيس مجلس ششم بهزاد نبوي:
«يك بخش آن (ناكارآمدي) به اين خاطر است كه ما اشكال داريم. بلد نيستيم قانون بنويسيم. در امر قانونگذاري مشكل داريم. روز اول كه آمديم مجلس، كسي يك برنامه مدون مشخص نداشت كه مثلاً ميخواهيم طي اين چهار سال اين 15 لايحه را بدهيم... به اعتقاد من همه اصلاح طلبان در شكست، ناكامي و ضعف جنبش اصلاحي سهیم هستند».( [5])
¯ نايب رئيس فراكسيون دوم خرداد علي شكوریراد:
«در برخي كارها مانند بررسي طرحها و لوايح خوب عمل نشد، به دليل اشتغالات نمايندگان و نيز سايه انداختن مسايل سياسي روي قانونگذاري مجلس، فراكسيون دوم خرداد در بررسي طرحها و لوايح مهم، ضعيف عمل كرد».( [6])
¯ عضو فراكسيون مشاركت مجلس ششم، الهه كولايي:
«مجلس ششم بيشتر اوقات خود را صرف مسائل سياسي كرده است در صورتي كه همه مشكلات ما سياسي نيست و در بخش علمي و فرهنگي، مشكلات فراواني داريم».(4)
¯ عضو فراكسيون مشارکت ، مهدي آيتي:(نماینده مردم بیرجند)
«شعار اصلاحات از قبيل مردم سالاري، حقوق زنان، حقوق جوانان، اشتغال، رفع بيكاري، تأمين مسكن، فراهم شدن زمينه ازدواج براي جوانان، حمايت از صادرات، حمايت از توليد و بالا بودن ارزش ملي و امثال آن، متأسفانه مجلس ششم توفيق چنداني در اين شعارها نداشته است».( [7])
¯ عضو فراكسيون مجمع روحانيون مبارز، قدرت الله عليخاني:
«اين حركاتي كه از طريق دبير كل جبهه مشاركت مشاهده ميشود، بسيار تأسف آور است. از اين نوع اطلاعيهها و بيانيهها تاكنون در مجلس زياد بوده و بيانيهها تا زماني كه امضاي مشخصي نداشته باشد، قابل اعتماد نيست. من به اين گونه بيانيهها تشكيك ميكنم. مجلس نبايد وقت خود را صرف اين گونه مسايل نمايد. اين موجب وهن در جامعه ميشود. زيرا مسايل بسيار مهمتر در كشور وجود دارد. چرا كه هيچ كس از احزاب و گروههاي سياسي و حتي مشاركتيها، از اين مردم مظلومي كه امسال در زلزله استانهاي قزوين، زنجان، همدان، كرمانشاه آسيب ديدهاند، بازديد و صحبت نكرد».( [8])
¯ عضو فراكسيون مجمع روحانيون مبارز، سيد جلال موسوي:
«نامه معروف به 151 نفر، اشكالات زيادي دارد و به همين خاطر آن را امضا نكردهام. اگر ما خود را انقلابي ميدانيم، بايد حرف امام را منشور انقلاب بدانيم و براي من حرف امام حجت است به همين خاطر، دفاع از اعضاي نهضت آزادي كه مطرود امام بودند را در شأن مجلس نميدانم و در نتيجه آن نامه را امضاء نكردم».( [9])
¯ عضو فراكسيون مشاركت، جواد اطاعت:
«با توجه به مشغلههاي متعدد نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، 90 درصد نمايندگان مجلس نميدانند چه چيزي تصويب كردهاند و اگر امروز ساعت 12 برويد جلوي مجلس و یقهی هر نمايندهاي را بگيريد، خودش نميداند چكار كرده و به چه چيزي رأي داده است.»( [10])
¯ عضو فراكسيون مجمع نمايندگان ادوار مجلس، حكيميپور:
«به نظر ميرسد دو قوه از سه قوه كشور كه در دست اصلاح طلبان است، در شرايطي كه هيچ كس، برنامهاي براي آن چه كه آن را اصلاحات ناميدهاند، ندارند، لذا طبيعي است كه دستاورد جالب توجهی باشد، نخواهند داشت».( [11])
عضو فراكسيون مجمع روحانيون مبارز، محمدباقر ذاكري
«نواب رئيس بيشترين وظيفه را در اداره امور مجلس عهدهدار هستند، اما به دليل گرفتاريهاي سياسي موفق عمل نكردهاند. من معتقدم بعضي پروندهسازيها از بيرون و بعضي فعاليتهاي سياسي از درون، مجلس را به سمتی برده كه وارد كار سياسي بشود».( [12])
¯ عضو فراكسيون همبستگي، الياس حضرتي:
«به دليل مسايل حاد سياسي كه در كشور وجود دارد و اشتياق و علاقه مجلس ششم به مباحث سياسي، اين مجلس در بخش اقتصادي توفيق كمتري داشته است.
از مجلس انتظارات بيشتري ميرود تا در اين بخش بيشتر فعال شود. نقطهي ضعف مجلس ششم، مانور دادن زياد بر روي مسايل سياسي است».( [13])
¯ سخنگوي مجمع روحانيون مبارز، رسول منتجب نيا:
«اكثريت نمايندگان بيشتر بدنبال مسايل سياسي بودهاند. به همين دليل، موفق به برنامه ريزي صحيح و اولويت دار نشدهاند. مجلس ششم كه نام اصلاحات را بر روي خود گذاشته تا اين لحظه متأسفانه موفق به انجام بسياري از وظايف و رسالتهاي خود نشده است».( [14])
¯ عضو فراكسيون مجمع روحانيون مبارز، محمد قمي:
«جدايي از مسير مردم، آفت بزرگي براي اصلاحات است و نبايد مسير جريان دوم خرداد از مسير مردم جدا شود. دوم خرداد نتوانسته آن طور كه بايد، مطالبات مردم را محقق كند».( [15])
¯ عضو فراكسيون دوم خرداد، مقدميزاده:
«مشكلات و خواستههاي مردم چيز ديگري است، با اين حال ما در حال دعوا هستيم كه اختيارات رئيس جمهور را بيشتر كنيم و يا قانون انتخابات را عوض كنيم. مجلس و دولت اگر به كارهاي اصلي و نيازهاي اساسي مردم بيشتر توجه كنند، بهتر است».( [16])
¯ عضو فراكسيون همبستگي و مشاركت، طاهره رضازاده:
«رئيس جمهور در پنج سال گذشته با پشتوانه و اختياراتي كه داشت كاري براي مردم و كشور انجام نداد. ما نيز در مجلس كاري براي مردم انجام نداديم و ما هم در مجلس اشتباه كرديم و از همان اول سياست زده شديم و كارهاي اساسي را انجام نداديم».( [17])
¯ عضو فراكسيون مشاركت جعفر گلباز:
«متأسفانه بلند پروازيها، مجلس ششم را دچار ناكامي كرد. مجلس ششم مطالبات مردم را خيلي بالا برد، در نتيجه تضاد بين مطالبات پاسخ داده نشدهی مردم و عملكرد مجلس بوجود آمد كه موجب شد تا مجلس ششم از درون دچار آسيب شود».( [18])
-----------------------------------------------
1- آقاي حسن سبحاني از فراكسيون اقليت 297 پيشنهاد ارائه نموده است.
[1]- مقام معظم رهبري در ديدار با نمايندگان مجلس هفتم 7/3/86.
[2]- پيام مقام معظم رهبري به مجلس ششم 6/3/79.
[3]- پیام رهبر معظم انقلاب به مجلس ششم، 6/3/79.
[4]- روزنامه رسالت 5/10/79
[5]- روزنامه كيهان 30/5/81.
[6]- همان.
4 - روزنامه كيهان 3/4/82.
[7]- روزنامه توسعه 7/3/81.
[8]- روزنامه كيهان 16/5/81.
[9]- روزنامه كيهان 20/5/81.
[10]- روزنامه رسالت 30/81
[11]- روزنامه آفتاب يزد 14/9/80.
[12]- روزنامه مردم سالاري 11/3/82.
[13]- روزنامه كيهان 2/2/80.
[14]- روزنامه رسالت 20/1/81.
[15]- روزنامه كيهان 29/1/81.
[16]- روزنامه كيهان 23/7/81.
[17]- روزنامه كيهان 26/2/81.
[18]- روزنامه جمهوري اسلامي 8/3/82.